Có những cuốn sách ta đọc một lần hồi nhỏ rồi xếp lên kệ, tưởng đã hiểu hết. Mãi nhiều năm sau, trong một buổi tối mệt nhoài vì công việc, ta vô tình mở lại — và bàng hoàng nhận ra: hóa ra hồi nhỏ mình chưa hiểu gì cả.
Hoàng tử bé (Le Petit Prince) của Antoine de Saint-Exupéry là một cuốn sách như thế.
Một câu chuyện ra đời giữa sa mạc
Saint-Exupéry trước hết là một phi công. Năm 1943, giữa Thế chiến thứ hai, ông cho ra mắt cuốn truyện mỏng này tại New York — kể về một phi công rơi máy bay xuống sa mạc Sahara, gặp một cậu bé tóc vàng từ một tiểu hành tinh xa xôi đến.
Điều trớ trêu mà ít người để ý: chính Saint-Exupéry sau đó cũng mất tích trên một chuyến bay, một năm sau khi sách ra mắt. Cuốn sách vì thế mang một nỗi buồn rất thật — nỗi buồn của người lớn viết cho trẻ con, mà kỳ thực là viết cho chính mình.
Bản dịch tiếng Việt của cuốn sách đã có từ lâu và được tái bản nhiều lần. Bạn đọc Việt Nam có lẽ đã quen với hình ảnh cậu bé đứng trên tinh cầu nhỏ xíu, bên cạnh một bông hồng đỏ và một con cừu vẽ trong hộp.
Vì sao người lớn khóc khi đọc truyện thiếu nhi?
Cái hay của Hoàng tử bé nằm ở chỗ nó không hề "giảng đạo". Nó chỉ kể — kể về những người lớn mà hoàng tử bé gặp trên hành trình: ông vua chỉ biết ra lệnh, gã khoe khoang chỉ biết chờ vỗ tay, kẻ nghiện rượu uống để quên nỗi xấu hổ vì uống, nhà buôn đếm sao mà chẳng bao giờ ngắm sao, người thắp đèn làm việc máy móc, nhà địa lý ghi chép mà chẳng bao giờ ra khỏi phòng.
Đọc đến đây, người lớn nào cũng giật mình: mình là ai trong số họ? Mình có đang đếm những "ngôi sao" của riêng mình — tiền bạc, chức danh, con số — mà quên mất việc ngắm chúng không?
Câu nói nổi tiếng nhất sách — "Người ta chỉ nhìn thấy rõ bằng trái tim; điều cốt yếu thì mắt thường không thấy được" — nghe qua tưởng là châm ngôn treo tường. Nhưng đặt trong mạch truyện, khi con cáo nói câu ấy với hoàng tử bé trước lúc chia tay, nó là một lời dặn dò đầy nước mắt về sự gắn bó.
Bài học "thuần hóa" — điều cuốn sách dạy về yêu thương
Chi tiết tôi yêu nhất không phải bông hồng, mà là con cáo. Cáo xin hoàng tử bé "thuần hóa" mình — nghĩa là tạo ra một mối dây ràng buộc: từ nay, trong muôn vàn cánh đồng lúa mì, cáo sẽ nhớ đến màu tóc vàng của cậu; tiếng bước chân của cậu sẽ khác hẳn mọi tiếng bước chân khác.
Thuần hóa, trong sách, không phải là chiếm hữu. Nó là trách nhiệm: "Cậu phải chịu trách nhiệm về những gì cậu đã thuần hóa." Yêu một bông hồng nghĩa là chấp nhận cả những cái gai của nó, chấp nhận tưới nước, che chắn, lắng nghe cả những lời khoe khoang vô nghĩa của nó — vì đó là bông hồng của mình.
Đọc đoạn này ở tuổi ba mươi, tôi hiểu vì sao nhiều người gọi đây là cuốn sách về tình yêu đẹp nhất từng được viết — dù nó chẳng có một cảnh tình yêu nào theo nghĩa thông thường.
Ai nên đọc (lại) cuốn sách này?
- Người đang mệt mỏi với guồng quay công việc: sách mỏng, đọc một buổi tối là xong, nhưng dư âm thì ở lại lâu.
- Phụ huynh: đọc cùng con là một trải nghiệm hai thế hệ — con thấy một câu chuyện phiêu lưu, cha mẹ thấy chính mình.
- Người làm nội dung, người viết: học cách Saint-Exupéry nói điều sâu sắc bằng ngôn ngữ giản dị nhất.
Một lưu ý nhỏ: đừng đọc Hoàng tử bé như đọc sách self-help, đừng gạch chân châm ngôn rồi đóng sách lại. Hãy đọc chậm, như cách cậu bé đi qua từng tiểu hành tinh — dừng lại ở mỗi nhân vật một chút, tự hỏi mình giống ai nhất, rồi mới đi tiếp.
Lời kết
Kệ sách của mỗi người nên có ít nhất một cuốn để đọc lại mỗi vài năm — không phải để nhớ nội dung, mà để đo xem mình đã thay đổi bao nhiêu kể từ lần đọc trước. Với tôi, Hoàng tử bé là cuốn sách ấy.
Lần đầu đọc, tôi thương cậu bé. Lần này đọc lại, tôi thương người phi công — người lớn đã từng là trẻ con, cố vẽ lại con cừu trong hộp để níu giữ một điều gì đó trong veo mà đời sống cứ cuốn đi mất.
Còn bạn, lần gần nhất bạn mở lại một cuốn sách cũ là khi nào?
Bài viết gốc của Điểm Sách. Vui lòng ghi nguồn khi trích dẫn.
+1.jpg)
Bài đăng
